روستای بیدواز در ۲۴ کیلومتری شهرستان اسفراین قرار گرفته است. در فرهنگ جغرافیایی ایران این طور معرفی شده است:
بیدواز دهی است از دهستان میلانلو و ۵۲۸ سکنه دارد(فرهنگ جغرافیایی ایران ج۹).
در فرهنگ دهخدانیز ذیل عنوان "بیدواز "تعاریف زیر مرقوم شده است:
نام کوهی است از ایالت ماوراءالنهر(برهان )(رشیدی)(انجمن آرا)کوهی است در ماوراءالنهر که به عظمت مشهور بوده است(فرهنگ معین).
همچو کلاهگوشه نوشـــین روان مغ برزد هلال زپس کوه بیــــــــــــــــــدواز
(روحی ولوالجی)
بر جود تو حبــــاب بود قیـــــــــــروان برحلم تو پشيزه بود كوه بيـــــــــــدواز
(رضي الدين نيشابوري)
این روستا از زیبا ترین روستاهای شهرستان اسفراین است که در دور دوم سفرهای ریاست جمهوری محترم نیز به عنوان یکی از ۱۶ روستای گردشگری هدف در خراسان شمالی معرفی گردید. عبور رود حیات بخش بیدواز که تنها رود دائمی شهرستان محسوب می شود و وجود آثار باستانی متعدد و مناظر و چشم اندازهای طبیعی به این روستا زیبایی خاصی بخشیده است .
اين روستا داراي پيشينه تاريخي و كهن است. وجود مقبره ي شيخ رشيدالدين محمد بيدوازي، قلعه كهنه ي بيدواز یا بندوار(که متاسفانه در بسیاری از متون به تبعیت از اشتباه نویسنده کتاب جغرافیای اسفراین از آن به عنوان قلعه کهنه حسن آباد یاد می شود)، نام گذاری رودخانه با نام این روستا از قدیم الایام، وجود گویش تاتی که حتی در آن برخی کلمات متروک فارسی وجود دارد، وجود آثار تاریخی متعدد و نام ها و اسامي قابل تامل نظير قلعه قيصر، عيدگاه، باغچه ميري، تخت میرزا و... مويدي بر اين سخن ماست.
گویش مردم این روستا گویش تاتی است که صورت محاوره ای تری از زبان فارسی است. برخی از زبانشناسان زبان تاتی را که علاوه بر بیدواز در سایر نقاط اسفراین و نیز در مناطق دیگری از کشور از جمله نیشابور و بوئین زهرا رایج است را منشعب از زبان تاجیکی قلمداد می کنند. در باره ی وجه تسمیه ی نام بیدواز اتفاق نظری وجود ندارد . برخی آن را "بیدآواز" نامیده اند و علت این نا مگذاری را وجود درختان انبوه بید می دانند که اکنون نیز تعداد زیادی از این درختان در منطقه وجود دارد. برخی معتقدند بیــــدواز از کلمه ی "پدواز"(مخالف پرواز) مشتق شده است، برخی دیگر اما آن را شکل تحریف شده تری از "بندوار" می دانند و معتقدند نام قلعه كهنه بيدواز نيز در اصل بندوار بوده است. البته در روستا مناطق مختلفی وجود دارد که نام آنها به دلیل تلفظ سخت آن تغییر یافته است. نظیر این تحول در نام ها را می توان احتمالا در تغییر نام "پهن دره" به "پندر" یا تغیر نام "ته پهن دره" به "تسندره" یافت.
اين روستا در گذشته از جمعيت بسيار زيادي برخوردار بوده است. بسیاری ازساکنان شهر قديم اسفراین پس از هجوم وحشیانه مغولها و اقوام وحشی به روستاهایی چون بیدواز و گنجدان و روئین پناه آوردند به گونه اي كه طبق قراين تنها در روستاي بيدواز جمعيت ساكنين آن در اين دوره به ۲۰۰۰ نفر بالغ گرديد.
ساکنان روستاهای همجوار را کرمانج ها(که گویشی از زبان کردی است) تشکیل می دهند. بیشتر آن ها در دوران صفویان و با تعداد بيشتري در زمان نادر شاه افشار به این منطقه کوچانده شدند تا با اسكان در نواحي شمال خراسان وظيفه دفاع از مرزهاي شمالي كشور را در برابر هجوم گاه به گاه ازبك ها به عهده گيرند. این مردم از لحاظ منش بسیار خونگرم و مهمان نواز هستند و با تات ها همزیستی مسالمت آمیزی دارند. در حال حاضر تعدادزيادي از كرمانج ها در روستای حسن آباد در شمال بیدواز، روستای قلعه سفید( که گویا نام باستانی آن قلعه "گبر" بوده که به دلیل تشابه اسمی آن با "گْوَر "در گویش کرمانجی که به معنای سفید است،بعدها توسط ساکنان کرد آن به این نام تغییر یافته است)، و ساير نقاط اسفراين ساكن هستند. ساکنان روستای اردغان در شمال حسن آباد را نیز تات ها تشکیل می دهند .نام این روستا نیز دارای صبغه ی تاریخی است وبرخی آن را شکل تغییر یافته ای از اردوی خان یا اردوگاه دانسته اند.
از لحاظ رشد انساني مي توان به گواه بسياري، از بيدواز به عنوان يكي از پيشروترين روستاها حتي در منطقه اي به وسعت خراسان شمالي ياد كرد. به گونه اي كه اينجانب زماني كه در دانشگاه فردوسي مقطع كارشناسي را مي گذراندم شاهد تحصيل بيش از ده دانشجو برخاسته از بيدواز تنها در اين دانشگاه بودم. در حال حاضر نيز جديت و تلاش دانش آموزان و دانشجويان بومي روستا در عرصه علم و دانش به گونه اي است كه با وجود جمعيت اندك، بيش از ۲۱ نغر در مقطع فوق ليسانس، بيش از ۳۵ نفر در مقطع ليسانس، ۴ نفر در زمينه ي پزشكي و ۶ نفر از اين افراد در عرصه علوم ديني و حوزوی فارغ التحصيل گردیده و يا مشغول به تحصيل هستند. اين در شرايطي است كه روستاي بيدواز به لحاظ كمبود امكانات رفاهي(براي نمونه نانوايي، كتابخانه، دبيرستان، پست بانك و بانك، كافب نت، و تا همين يك سال گذشته محروميت از دريافت امواج رسانه ملي و...) به شدت در تنگنا قرار دارد. از اين رو با وجود چنین ظرفیت هایی شایسته است که مسئولین شهرستان توجه ویژه ای جهت رفع این کمبودها و محذورات نمایند.
داده های دموگرافیک(جمعیت شناختی) روستا
| عنوان |
کل |
باسواد |
بی سواد |
|
کل جمعیت |
۲۲۹ |
۱۲۹ |
۷۵ |
|
جمعیت مردان |
۱۱۱ |
۷۰ |
۲۸ |
| حمعیت زنان |
۱۱۸ |
۵۹ |
۴۷ |
منبع:www.vil.ir

نمایی از فراز بیدواز خرم

درياچه سد بيدواز هنگام غروب

طغيان رود بيدواز كه اغلب هر از چندگاهي باعث تخريب زمين هاي كشاورزي اطراف مي شود

رود دائمی بیدواز


دورنمايي از روستاي زيباي حسن آباد(واقع در شمال بيدواز)

چشم انداز زيبايي از روستاي قلعه سفيد(واقع در جنوب بيدواز)