جغرافياي تاريخي ولايت ارغيان (بام وصفي‌آباد)

موضوع:
جغرافياي تاريخي - ارغيان
پديدآورنده:
احمد نيك‌گفتار
ناشر:
راهيان سبز
180 صفحه - رقعي (شوميز) - 30000 ريال - چاپ 1 - 1000 نسخه
کد کنگره:7ك4ه/DSR
شابك:978-600-5288-31-5
رده ديوئي:915.5822
تاريخ نشر:24/12/87
گزيده متن كتاب	چکيده : منشأ تلاش كاوشگرانه بشر براي دستيابي به معلومات به دو دليل ميل فطري انسان به دانستن و تأمين نيازهاي او مي‌باشد نويسنده در كتاب جغرافياي تاريخي ارغيان به بررسي يكي از ولايت‌هاي خراسان واقع در شمال غرب خراسان به نام ارغيان متشكل از دو بخش مي و صفي آباد پرداخته‌است تا حلقه مفقوده‌اي را بازسازي و مجهولي را كشف و بر دامنه اطلاعات بشر بيافزايد. جفرافياي منطقه، نظريات در مورد محدوده ارغيان،آثار باستاني،آسياب‌ها،آرمگاه‌ها و معصوم‌زادهها از جمله مطالبي است كه در اين كتاب به صورت كامل مورد كنكاش قرار گرفته‌است.

مختصري از پيشينه‌هاي سكه‌هاي تاريخي ضرب شده در خراسان

موضوع:
سكه‌شناسي - ايران - خراسان باستان‌شناسي - سكه‌شناسي
پديدآورنده:
احمد نيك‌گفتار
ناشر:
راهيان سبز
112 صفحه - رقعي (شوميز) - 40000 ريال - چاپ 1 - 1000 نسخه
کد کنگره:2ب89الف/NO364
شابك:978-600-183-007-5
رده ديوئي:737.4955
تاريخ نشر:13/09/89
گزيده متن كتاب	چکيده : مطالعه و پژوهش در مورد سکه های قدیمی، پیشینه ای از رویدادهای تاریخی و میراث فرهنگی قرون گذشته را بازگو می کند. کتاب حاضر نگاهی گذرا به تاریخچه سرزمین خراسان دارد، و مؤلف وضعیت این منطقه را در دوره های مختلف(هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان) به اختصار بررسی نموده است. در همین راستا به چگونگی اختراع سکه و روش ساخت آن در گذشته اشاره شده؛ همچنین کیفیت اولین سکه ها و تاریخچه ای از انواع سکه های ضرب شده در شهرهای خراسان بزرگ بیان گردیده است. با این توضیح که تصویری از سکه های مذکور به همراه اطلاعاتی درباره ویژگی های هر سکه(مانند: قطر، وزن و جنس سکه، محل نگهداری آن، واحد سکه ، زبان نوشتاری و نوع خط سکه) به طبع رسیده است.

شناسايي و معرفي سكه‌هاي ضرب شده در اسفراين (از آغاز ايلخانان تا پايان صفويه)

موضوع:
سكه‌شناسي - ايران باستان‌شناسي
پديدآورنده:
احمد نيك‌گفتار محمدحسن بهنامفر
ناشر:
راهيان سبز
178 صفحه - رقعي (شوميز) - 55000 ريال - چاپ 1 - 1000 نسخه
کد کنگره:2ب88الف/NO364
شابك:978-600-5288-61-2
رده ديوئي:297.79
تاريخ نشر:22/12/88
گزيده متن كتاب	چکيده : در دوره‌هاي مختلف تاريخ، اسفراين يكي از مراكز مهم ضرب سكه بوده و ضرب نام«اسفراين» بر روي سكه‌ها، نشان از اهميت و اعتبار اين منطقه‌ي تاريخي داشته‌است. كتاب حاضر، به منظور آگاه‌كردن مخاطب از سكه‌هاي مضروب در اين شهر كهن، ابتدا اطلاعاتي را درباره‌ي تاريخچه و شناخت سكه ارايه‌داده و سپس به اوضاع سياسي اسفراين در زمان ضرب سكه‌ها، يعني از آغاز دوره‌ي ايلخانيان تا پايان حكومت صفويه پرداخته‌است.

عجايب نه‌گانه ايران

موضوع:
عجايب ديدني ايران باستان‌شناسي - عجايب نه‌گانه
پديدآورنده:
احمد نيك‌گفتار
ناشر:
پيام انديشه
224 صفحه - وزيري (شوميز) - 58000 ريال - چاپ 1 - 1000 نسخه
کد کنگره:2ب90الف/ 364 NO
شابك:978-964-5775-55-9
رده ديوئي:930.55
تاريخ نشر:30/07/90
گزيده متن كتاب	چکيده : موضوع کتاب حاضر، معرفي و شناسايي عجايب باستان‌شناسي و شگفتي‌هاي تاريخي و ديدني ايران است. اطلاعات اين کتاب عموماً مبتني بر يافته‌هاي علمي و بقاياي تاريخي از تمدن‌هاي کهن ايران باستان در شهرهاي باستاني است. ابتدا اطلاعات مفصلي راجع به تخت جمشيد و کتيبه‌هاي يادبود کاخ آپادانا و بناهاي مرتبط با اين کاخ ارائه شده است. در ادامه ويژگي‌هاي باستان‌شناسي پاسارگاد، بناهاي يادبود اطراف آن و مجموعه‌هاي سلطنتي مرتبط با منطقه بيان شده است. گنبد سلطانيه، کتيبة بيستون، آتشکدة آذر گشنسب، زيگورات چغازنبيل و بازماندة بناهاي دورة صفويه در شهر اصفهان، ارگ تاريخي بم، کليساها و کاروان‌سراهاي تاريخي از ديگر آثار مورد بررسي در اين کتاب هستند.

وجه تسمیه بلقیس و اسفراین

مورخان و جغرافي دانان اسلامى از اسفنديار پسر گشتاسب به عنوان بنيان گذار اين شهر نام برده اند. الحاكم مؤلف تاريخ نيشابور از تعلق خاطر قباد(كواذ) ساسانى به آن ياد كرده و نوشته كه قباد اسفراين را «مهرجان» خطاب مى كرده است. بيهقى نيز نام اسفراين را «اسپرآئين» خوانده و آن را مركب از «اسپر» به معناى سپر و «آئين» به معناى راه و روش دانسته است.

نام‌ اين‌ شهر به‌ صورت هاي‌ سبراين‌(حدود العالم)‌، سفراين‌(تاريخ‌ سيستان)‌، اسپراين(بيهقى)‌، اسپرايين‌ (برهان‌ قاطع)‌، و اسفرائين‌(ثعالبى‌، يتيمة الدهر، ياقوت‌ و قزوينى) نيز آمده‌ است‌. اما گویاترین و موثق ترین سند ، که هیچگونه دخل و تصرفی در آن صورت نگرفته و زیر نظر حکومت مرکزی بوده و نام این شهر کهن را به مدت 700 سال یعنی از زمان مغولان تا اواخر حکومت صفوی زنده داشته ، سکه است

در مورد وجه تسمیه بلقیس و اسفراین بری اولین بار کلنل ییت در سفرنامه خود از شهر بلقیس یاد کرده و می نویسد:‹‹ ...اینکه چطور نام شهر بلقیس که شنیدم به آن شهر سبا هم می­گفتند به این محوطه اطلاق شده را نمی­دانم. من هرگز نشنیده­ام که بگویند ملکه سبا از خراسان آمده باشد. باوجود این، در بین ملت­هایی که می­شناسم ایرانیان زنده­ترین تخیلات را دارند و حتی ممکن است این هم از خیالپردازی­های آنها باشد.

ارغیان یکی از شهر های مهم نیشابور

يكي از مناطقي كه در اثر مناسبهاي سياسي حكومتها و تحولات تاريخي امروزه مغفول مانده است سرزمين كهن و ريشه دار ارغيان بوده است. وجود ارغيان در منابع اوليه از آغاز حضور اسلام در منطقه نشان از اهميت و اعتبار آن است. كهنترين منابع، ارغيان را تابع نيشابور ذكر كرده اند و اين بيان از آن دارد كه احتمالاً ريشه هاي آن به قبل از اسلام برسد. هرچند نام ارغيان از قرون اوليه هجري تا دوره اخير در منابع تاريخي آمده است اما از آنجا كه اين منطقه تابعي از كلان شهر نيشابور بوده، در درجه دوم اهميت داشته و لذا از نگاه محققان و پژوهشگران مغفول مانده است. اينطور به نظر مي رسد كه تهاجمات اقوام مختلف به منطقه در پاره اي از برهه هاي تاريخي، ارغيان و بسياري از مناطق را از رونق انداخته و اين امر خود به خود از اعتبار آن كاسته است. در اثر تهاجمات مغول و تيمور به خوبي مي بينيم كه كلان شهر نيشابور به شهري متروكه و بي اهميت تبديل مي شود، حال در اين ميان ديگر جايي براي ارغيان باقي نمي ماند. چه بسا كه در دوره جانشينان تيمور يعني شاهرخ به دليل انتقال قدرت به هرات، ارغيان تابعي از هرات ذكر شده است و چنين مي نمايد كه پس از اين ارغيان تنها به منطقه گذرگاهي و مسير ارتباطي تبديل مي شود، جايي كه در قرون اوليه اسلامي مسند بزرگان و علماي علم حديث و مكتب فقهاي بزرگ منطقه بوده است. آمدن و رفتن حكومتهاي بعدي تا به امروز نتوانسته است اعتبار مجدد ارغيان را به آن باز گرداند. ما تنها با بررسي گزارشات ارائه شده در دوره هاي مختلف تاريخي، ولايت ارغيان را مشخص كرده و اهميت و اعتبار آن را به ياد مي آوريم.


کليدواژگان: خراسان، ارغيان، موقعيت تاريخي، بام و صفي آباد

جغرافیای تاریخی ارغیان

عجایب نه گانه ایران

کشف بقایای ازآب انبار در شهر تاریخی بلقیس اسفراین

 

آب‌انبار حوض یا استخر سرپوشیده‌ای است که برای ذخیره آب معمولاً در زیر زمین ساخته می‌شود. در مناطق کم‌آب و کویری آب انبار را از آب باران و یا جویبارهای فصلی پر می‌کنند. آب معمولاً در زمستان ذخیره شده و در تابستان به کار می‌رود. آب انبارها از جمله تأسیسات وابسته به قنات هستند. طی کاوش های صورت گرفته جهت استحکام بخشی و مرمت دیوار حصارجنوبی شهر تاریخی بلقیس اسفراین ، بقایای از یک آب انبار،درست در وسط و زیر ساختار دیوار دوره صفویه که تخریب شده بود به شرح ذیل کشف گردید: ۱- سردر۲- راه پله  سردر: طی پیگردی درساختار تخریب شده دیواردوره صفویه بقایای از یک سردرتخریب شده آب انبار که تنها حدود 50 سانتی متر ازآن باقی مانده بود از دل دیوار بیرون آمدکه ورودی این اثربرخلاف مسیر آب رو به سمت داخلی حصارمی باشد. کف این بنا دارای سنگ فرش با مصالحی از سنگ لاشه و قلوه سنگ با ملاط ساروج ساخته شده است . راه پله:  پس از سردر ورودی جهت دسترسی به پاشیرآب انبار ، راه پله  قرار دارد که محل برداشتن آب را میسر می‌سازد. از این بخش در آب انبار شهر تاریخی بلقیس اسفراین تعداد 6 پله کشف گردید که بقیه پله ها در زیر خاک مدفون گردیده که نیاز به کاوش های آتی می طلبد از لحاظ گاهنگاري طبق سكه مكشوفه از دل این سازه  می توان آن رابه دوره  ايلخانان مغول به فرمانروايي ايوسعيد نسبت داد . قسمت‌های دیگردر ارتباط با آب انبارکه کشف نشده که نیازمندکاوش های علمی باستان شناسی است عبارت‌اند از: ۱- منبع یا انبار  ۲-پاشیر3- پوشش انبار  4-هواکش و بادگیر