جغرافیای تاریخی ارغیان (بام و صفی آباد ) اسفراین

  قابل توجه همشهریان عزیز:

کتابی در راستای منطقه بام وصفی اباد به نام (جغرافیای تاریخی بام و صفی اباد)منتشر شد

نویسنده:احمد نیک گفتار دانشجوی کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه تهران

خوب است بدانید:

ü    ریشه های اصلی ما اهالی بام و صفی اباد به سال 950 ه-ش با مهاجرت بغایری ها به این منطقه بر می گردد که 1300 خانوار بودند و 800 خانوار ان به بام و مابقی ان به شهر صفی اباد کنونی.....

ü    باقر خان بغایری از نخستین سرداران نادر شاه در لشکر کشی به سوی سپاه اشرف افغان بود که با.....

ü    سران طایفه بغایری در زمان حکومت فتحعلی شاه به دشمنی با وی برخواهستند که با گرفتن منسبهایی...

ü     در زمان افشاریه برخی از سران بغایری به مناصبی از قبیل سپهسالاری گرجستان-اذربایجان وفارس...

    تپه  باستانی نانوی تپه در چهار کیلو متری دهستان بام که قدمتش به هفت هزار سال پيش برمی گردد که......

    محوطه باستانی پنج هزار سال قبل ازميلاد گوتپه و نقيمنگ اوستو در روستاي اردين ............

ü    محوطه های باستانی چهار برج،قارا قول،تپه های باستانی 1و2 احمد اباد منگلی،تپه های 1،2،3 اسماعیل اباد منگلی و نوروز تپه جزءمیراث شهر صفی اباد محسوب می شود و قدمتش به دوره اشکانیان و ساسانیان برمی گردد که سفير انگليس در 107 سال پيش .....

ü    محوطه های باستانی متعدد در روستاهای نوده،بانیدر،عیسی باغ،کوشکندر،زالی،جهان،چهار مست،اردین،دستجرد،کاریزدر،بکراباد،دهنه اجاق،دستجرد و اقچ که با قدمت پیش از تاریخ و اسلامی حاکی از......

ü    تونل های زیر زمینی در روستای جهان و بکراباد واسفنج نشان از.......

ü    معرفی اسیابها،قدیمی ترین،درختان،سردابه هاو رباط ها ونتیجه گیری کلی در این کتاب و....

ü    رد نظریه گای استرنج مبنی بر اتلاق بان وراونيز و اسفنج به شهر جاجرم.......

پس ای میراث داران منطقه ما که دارای چنین قدمت تاریخی و صاحب فرهنگ و تمدن هستیم چرا این مکان ها را که از ثروت های ملی این منطقه هستند نشناسیم.| اما نگران نباشید ما به شما کمک خواهیم کرد.|

ادرس تهیه ی این کتاب به:1-اسفراین،خ-امام،روز نامه فروشی شریفان، شماره تماس : [phone]

3-اسفراین،روستای بام،خ-شهدا،عکاسی سوژه

4- روستای بام ، جنب بیمارستان ، داروخانه مهدی زالی ،شماره تماس:[phone] وموبایل : 091943110776

6 -سایت اینترنتی نویسنده برای انتقادات و پیشنهادات [e-mail]

دواد دان دوره اسلامي

•  
  

  ---

Storage jar (albarello), late 13th–14th century
Iran
Fritware, overglaze painted (lajvardina)

H. with cover 14 3/4 in. (37.5 cm)
The Metropolitan Museum of Art, Henry G. Leberthon Collection, Gift of Mr. and Mrs. A. Wallace Chauncey, 1957 (57.61.12a,b)

An elongated storage jar with a lid, which became known later in Italian as the apothecary albarello, was widely produced in the western Muslim world. This Ilkhanid example was clearly inspired by such western Islamic models. The jar is exceptionally well-preserved, its gold patterning recalling that on the luxury textiles so appreciated by the Mongols.

 

پيه سوزهاي قديمي خراسان

---

Oil lamp, late 12th–early 13th century
Iran, Khorasan
Bronze with silver and copper inlay

H. 7 7/8 in. (20 cm)
Purchase, Friends of Islamic Art Gifts and Harvey and Elizabeth Plotnick Gifts, 2001 (2001.470)

The sculptural appeal of this lamp is rare in Islamic objects for everyday use. Its most striking characteristic is that the protome (the decorative portrayal of the forepart of an animal, in this case a bird) is integrated with the body of the lamp, which resembles the stylized body of a partridge, whose tail and wings are represented by sprouts. Another set of short, pointed wings appears on the protome itself, which is oriented away from the lamp; more typically, an entire small bird, not just its head and neck, perches on the edge or on a ring handle, facing toward the lamp's interior. Most bronze lamps have just one or two spouts, while this example has three. Also unusual are the suspension holes on the upper surface of the body of the lamp, which prove that it was intended not only to stand on a tall foot (now missing) but also to be hung.

The surface is decorated with engraved vegetal scrolls within medallions filled with silver and copper inlay. The inscriptions contained in two rectangular panels read: "Power, good fortune, well-being, and glory to its owner." The lamp fits comfortably in the cast-metalwork production of the eastern Islamic world, especially the area of Khorasan, in the twelfth and thirteenth centuries. The type of inlay, the decorative motifs, and the calligraphic bands confirm the attribution.

 

معرفي يكي از بهترين سفالهاي قرن سوم و چهارم هجري از نيشابور

---

Animal-headed ewer, 9th–10th century
Found at Nishapur, Iran
Buff earthenware body, underglaze-painted, transparent lead glaze

H. 10 1/2 in. (26.7 cm)
Rogers Fund, 1938 (38.40.247)

One of the most typical and characteristic potteries found in Nishapur is this type of buff ware with underglaze painting in black, yellow, green, and sometimes brick red. The subjects depicted on this type of ware are either purely abstract motifs or decorative representations of human and animal figures, and particularly birds. The shape of the ewer shown here is not especially rare; a number of animal-headed ewers in monochrome glazed and unglazed ware are known.

Related

Map(s)

• World Regions, 500–1000 a.d.
• West Asia, 500–1000 a.d.

Timeline(s)

• Iran, 500–1000 a.d.

Thematic Essay(s)

• The Art of Nishapur (mid–9th–early 12th century)

Works of Art by Department

• Islamic Art

Index Terms

Geography/Place

• Archaeology, West Asia
• Ceramic, West Asia
• Vessel, West Asia

Material and Technique

• Ceramic, Glazed
• Ceramic, Glazed, West Asia
• Ceramic, Painted
• Ceramic, Painted, West Asia
• Vessel, Figural
• Vessel, Figural, West Asia

Subject Matter/Theme

• Animal, Miscellaneous
• Archaeology
• Trade and Travel (1000–1400 a.d.)

Technical Glossary

• Glaze
• lead glaze

شیخ آذری اسفراینی

خلاصه : شيخ آذري بيهقي اسفرايني در سال 784 هـ.ق در طوس متولد گرديد پدرش عبدالملك از سوي سربداران صاحب اختيار اسفراين بود. در كودكي همراه با دايي خود به قراباغ رفت و با الغ بيك همباري شد و دوستي عميقي بين آنان پديد آمد. وي از جواني شروع به شاعري و مدح سلاطين، بويژه سلطان شاهرخ تيموري كرد. اما بزودي به عرفان روي آورد و ترك صوفيان چون شيخ محي الدين طوسي غزالي به شاه نعمت ا... ولي به سلوك مشغول شد و فرقه نعمت الهيه را دريافت نمود. سپس دوبار به حج رفت و يك سال در آنجا مجاور حرم شد و كتاب سعي الصفا را در باره مناسك حج نگاشت سپس به هند رفت و در دربار احمد شاه اول بهمني به مقام ملك الشعرايي و معلمي علاالدين همايون بن احمد شا رسيد و كتاب بهمن نامه را به وي تقديم كرد. و پس از سالها به خراسان بازگشت و تا پايان عمر در اسفراين به تربيت شاگردان و عبادت و تاليف مشغول بود. وي درعين انزوا با شاهزادگاني چون علاالدين همايون، بايسنقر ميرزا و الغ بيگ ميرزا پسران شاهرخ ارتباط داشت. وي در 86 هـ.ق وفات يافت و در اسفراين به خاك سپرده شد.
گروه : مشاهير ملي
رشته : زبان و ادبيات فارسي
گرايش : شعر
والدين و انساب : عبدالملك يا علي ملك از جمله سربداران بيهق بود و نسب وي به صاب الدعوه احمد بن محمد زمجي هاشمي مرورودي مي رسيد. شيخ خواجه علي ملك (پدر آذري) در روزگار سربداران مدتي نيز در اسفراين «صاحب اختيار» بود.
خاطرات کودکي : شيخ آذري بيهقي اسفرايني در سال 800 هـ.ق به همراه دايي خود به قراباغ رفته و در دربار امير تيمور گوركاني حضور داشت و مدتي همباري الغ بيگ ميرزا (نواده امير تيمور) بود و حكايات زيبايي براي وي مي گفت.
تحصيلات رسمي و حرفه اي : شيخ آذري بيهقي اسفرايني از جواني شروع به شاعري و مدح سلاطين نمود و مدتي در دربار بود اما به تصوف روي آورد و نزد شيخ محي الدين طوسي غزالي به مطالعه كتابهاي حديث پرداخت. پس از وفات شيخ طوسي غزال، در زمره مريدان سيد نعمت ا... ولي (شاه نعمت ا... ولي) درآمد و پس از سالها رياضت اجازه و خرقه سلسله نعمت اللهيه را از وي دريافت نمود. از آن پس نيز از محضر برخي ديگر از اوليا فيض برد.
خاطرات و وقايع تحصيل : شيخ آذري بيهقي اسفرايني در آغاز ورود به دربار سلطان شاهرخ تيموري، قصيده اي زيبا به شكل لغز (معما) در مدح وي سرود كه مطلع آن چنين است: «چيست آن آبي كه تخم فتنه برمي افكند خسرو گردون ز سهم او سپهري افكند» يكي از شاعران دربار بنام خواجه ابعدلاقادر عودي به معارضه شيخ برخاست و قرار شد كه شيخ را در چند قصيده از خواجه سلمان ساولي امتحان نمايند. و شيخ چنان پاسخ هايي داد كه بزرگان دربار و نيز شاهرخ آنرا پسنديد و به وي وعده ملك الشعرايي داد.
فعاليتهاي ضمن تحصيل : شيخ اذري بيهقي اسفرايني در آغاز جواني به مدح سلاطين تيموري از جمله شاهخ، آغاز كرد و به دربار راه يافت.اما مدتي بعد به عرفان روي آورد و به سلو و مطالعه و مسافرت پرداخت.
استادان و مربيان : شيخ آذري بيهقي اسفرايني پس از مدتي همنشيني با سلطان شاهرخ تيموري، ب عرفان روي آورد و شيخ محي الدين طوسي الغزالي را به مرادي خود برگزيد پس از وفات وي و بعد از سالها رياضت از محر شاه سيد نعمت ا... ولي خرقه و اجازه تبليغ دريافت نمود.
همسر و فرزندان : شيخ آذري بيهقي اسفرايني ، علاوه بر بايسنقر پسر شامخ، با پسر ديگر شامغ الغ بيگ از كودكي رابطه اي نزديك داشت و در سال 852 كه پس از سالها با وي ديدار نمود و شاهزاده او را شناخته و وي بردهاي الغ بيگ با ازبكان و شاهزاده علا الدوله بن بايسنقر را شاهد بوده است. وي در هند نيز با احمد شاه بهمني و پسرش علا الدين معاشرت داشت. شيخ آذري پس از مدتها اقامت در دربار هندخواستار بازگشت به ايران بود اما بدليل علاقه اي كه احمد شاه بهمني به وي داشت با مخالفت وي روبرو مي شد. تا اينكه همسر و فزندان وي به هند برده شدند. با اين وجود پس از مدتي به ايران بازگشت و تا آخر عمر در خراسان ماند.
وقايع ميانسالي : شيخ آذري بيهقي اسفرايني پس از مدتي مدح سلطان شاهخ، به تصوف روي آورد و به همراه استاد خود شيخ محي الدين طوسي غزالي به حج سفر نمود. اما شيخ محي الدين در ثمر حلب وفات يافت. شيخ آذري به ايران بازگشت و در خدمت شاه نعمت الله ولي به سلوك مشغول شد و حتي از وي خرقه دريافت نمود. سپس دوبار با پاي پياده به حج رفت و بمدت يك سالي در بيت ا... الحرام مجاور شد و در آنجا به تحقيق در مناسك حج و نيز تاريخ كعبه پرداخت، سپس به سرزمين هند رفت و مدتي در آنجا زيست. گفته اند كه سلطان احمد كه از جمله پادشاهان گلبرگه بود، به شيخ آذري يك لك رو پيه (پنجاه هزار درهم) داد تا برابر سلطان تعظيم كند اما شيخ نپذيرفت و به ايران بازگشت و به عبادت ادامه داده از آن پس در كنج انزاي خود شاگردان پرورد. و حتي بزرگاني چون سلطان محمد بن بايسنقر كه به عراق مي رفت. به زيارت وي مي رفتند.
زمان و علت فوت : شيخ آذري بيهقي اسفرايني پس از سي سال انزوا و تربيت شاگردان در اسفراين درسن هشتاد و دو سالگي وفات يافت و در همان جا به خاك سپرده شد. 866 هـ.ق
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : گرچه پدر شيخ آذري بيهقي اسفرايني «صاحب اختيار» اسفرايني بود و در زمره سربداران بشمار مي رفت، شخص شيخ هيچگاه منصب دولتي نپذيرفت. اما در ميان صوفيان بعنوان يكي از مهمترين شاگردان شاه نعمت ا... ولي و يكي از استادان فرقه نعمت اللهيه بشمار مي رفت.
فعاليتهاي آموزشي : بسياري از پيروان و شاگردان شاه نعمت ا.. ولي (فرقه نعمت اللهيه) شيخ آذري بيهقي اسفرايني را بعنوان شاگرد شاه نعمت ا... و حتي خليفه وي به استادي خود پذيرفته بودند.
ساير فعاليتها و برنامه هاي روزمره : ذكر و عبادت و رياضت از حالات هميشگي شيخ آذري بيهقي اسفرايني بوده است.
شاگردان : طالب جاجرمي كه از شاعران مقيم شيراز در عهد شاهخ تيموري و داراي اشعاري در جواب شيخ سعدي است، از شاگردان شيخ آذري بيهقي اسفرايني بيشمار است و شيخ احمد سهيلي زيد در جته نيز در جواني به خدمت شيخ آذري رسيده و تخلص خد را لردست روي خود برگزيده است(سهيلي) يكي از مريدان شيخ آذري. علا الدين همايون شاه (865-862 .ق) پسر احمد شاه اول بهمني دكي بود كه چنان علاقه اي به شيخ از خود نشان مي داد كه حتي پس از ترك هند توسط شيخ آذري، ارتباط و مكاتبه خود را با وي نگسست.
همفکران فرد : امير دولتشاه سمرقندي، در تذكره خود كههفت طبقه از شارعان را ذكر كرده نام شيخ آذري بيهقي اسفرايني را در طبقه ششم دركنار شاعراني چون مولانا علي شهاب ترشيزي، مولانا سليمي نيشابوري، مولانا يحيي سيبك نيشابوري، مولانا كمال الدين غياث شيرازي، مولانا بدخشي،‌مولانا خيالي بخاري، بابا سورائي، خالب جاجرمي، امير سيد نعمت ا... ولي كوهستاني. مولانا معيني جويني، سيد قاسم انوار، خواجه عصمت ا...، بساطي سمرقندي، ابواسحاق حلاج شيرازي، مولانا برندق خجندي،ؤ خواجه رستم خوريان، مولانا شرف الدين علي يزدي، مولانا بدر شيرواني،مولانا علي در دزد استرآبادي ياد آوري كرده است.
آرا و گرايشهاي خاص : شيخ آذري بيهقي اسفرايني همانند ساير صوفيان به حضرت محمد (ص) و نيز علي (ع) ارادتي وافر داشته است چنانكه در شعري مي سرايد :«از خسروان روي زمين ننگ آيدم تا من گواي حضرت ساقي كوثرم» وبه وازده اما شيعه نيز در اشعار خود اشاراتي دارد كه احتمال تشيع وي را افزايش مي دهد. چنانكه مي فرمايد: چنانكه هست فلكه را دوازده تمثال كه آفتاب بر آن دور مي كند مه و سال بر آسمان ولايت دوازده برجند چو آفتاب نبوت همه باوج كمال شهان بي سپه و خسروان بي شمشير ملوك بي حشم و اغنياري بي اموال از اين دوازده برج دوازده خورشيد علي است مهر سپهر كمال و مطلع آن علي است انكه بكنه حقيقتش نرسد بغير ذات خداوند ايزد متعال حديث معرفت او بمردم نا اهل همان حكايت آسبت و قصه غربال انتساب پدر شيخ آذري به سربداران حدس تشيع وي را به يقين نزيك مي كند. هنر شاعري شيخ آذري در اين است كه به خوبي اشعار پيشينيان از جمله سعدي ، مسعود سعد سلمان و حافظ و حسن دهلوي ... را پاسخ گفته است.
جوائز و نشانها : شيخ آذري بيهقي اسفرايني در ازاي مدح سلطان شاهرخ تيموري و نيز بدليل موفقيت درامتحان شوي كه شاعران دربار از وي نمودند، وعده لقب «ملك الشعرايي» را از سلطان دريافت نمود.وي در دربار شاه احمد ال بهمني در دكن عنوان ملك الشعرايي ياف و نيز در ازاي مدح شاه و ستهر و عمارات، جايزه هاي لايق كسب كرد.
چگونگي عرضه آثار : شخصي به نام «امينا» ديوان شيخ آذري بيهقي اسفرايني را نگاشته است كه اشتباهات املايي آن اندك نيست.شيخ آذري در جواني برخي از قصايد مدلي خود به سلطان شاهخ تيموري تقديم نموده بود، وي «بهمن نامه» را نيز به سلطان احمد شاه اول و بهمني دكن (838-825) تقديم نمود.

---

آثار :
    1  بهمن نامه
      2  ديوان اشعار شيخ آذري
      3  رساله جواهر الاسرار
      ويژگي اثر : مجموعه اي است از امثال و شرح ابيات مشكل صوفيه شاعران پيشين.[لطفعلي بيكاذر بيگدلي، آتشكده آذر، به اهتمام سيد جعفر شهيدي، تهران: موسسه نشر كتاب، 1337، ص 86] شيخ آذري در اشعار خود به پاسخگويي اشعار گذشتگان از جمله سيد حسن غزنوي نيز پرداخته است.[سمرقندي، تذكره الشعرا، صص 82 و 181] رساله جواهر الاسرار (تاليف 840) مورد استفاده تذكره نويساني چون امير دولتشاه سمرقندي بوده است ديوان اشعار شيخ آذري پر از قصيده، غزل، ترجيح،تركيب، طعه و رباعي است در پنج هزار بيت، بهمن نامه نيز اثري است در شرح سلطنت سلاطين بهمني دكن (933-784) تا روزگار سلطان احمد شاه اول و همايون شاه بهمني كه توسط ملا نظيري و ملا سامعي تا انقراضي سلسله بهمني بطور منظوم تكميل شد. اين اثر منظوم حماسي به تقليد از اسدي توسي سروده شده است. عجايب الغرايب منشومه اي است درباره عجايب سرزمني هاي مختلف «سعي الصفا در ذكر مناسك حج» وي در بسياري موراد نام خود «حمزه» را بعنوان تخلص بكار مي برد. [صفا، تاريخ ادبيات در ايران، ج4، صص 9-326]
4  سعي الصفا
      5  طغراي همايون
      6  عجايب الغرايب [هدايت، تذكره‌ي رياض العارفين، ص 49]
      

glass islamic

 

 

---

Animal flask, 7th–8th century
Syria
Yellowish, pinkish, and grayish colorless glass, free-blown and applied; tooled on the pontil

H. 3 3/8 in. (8.6 cm), Max. L. 3 1/2 in. (8.8 cm), Max. W. 2 1/2 in. (6.4 cm)
Purchase, Friends of Islamic Art Gifts, 1999 (1999.145)

This vessel in the shape of a camel was probably a container for kohl, perfume, or essence. The shape and dimensions of such a trinketlike figurine suggest that its contents were poured while it was comfortably held in the hand. Stylized glass quadrupeds carrying burdens may also have been appealing as symbols of the trade and exchange of goods along caravan routes.

 

اشيا برنزي

---

Incense burner, mid-1st millennium b.c.
Southern Arabia
Bronze

H. 10 7/8 in. (27.6 cm)
Gift of Dr. Sidney A. Charlat, in memory of his parents, Newman and Adele Charlat, 1949 (49.71.2)

This bronze incense burner from southwestern Arabia consists of a cylindrical container set on a conical base. Seven spikes extend upward from a high front panel that resembles an architectural facade and bears a depiction in relief of two snakes flanking a round disk set within a crescent. The disk-and-crescent motif appears often on South Arabian votive plaques and censers. An ibex, separately cast and identifiable by its ridged horns, stands on a plinth that projects from the censer's front. The ibex serves as a handle for the censer and perhaps had cultic significance; both the ibex and the snake are frequently associated with South Arabian deities. The serpent, which had apotropaic powers, has been identified with the national god of the Ma^cin kingdom, while the ibex may represent the god of the Sabaeans.

Related

Map(s)

• World Regions, 1000 b.c.–1 a.d.
• West Asia, 1000 b.c.–1 a.d.

Timeline(s)

• Arabian Peninsula, 1000 b.c.–1 a.d.

Thematic Essay(s)

• Trade between Arabia and the Empires of Rome and Asia

Works of Art by Department

• Ancient Near Eastern Art

Index Terms

Geography/Place

• Archaeology, West Asia

Material and Technique

• Metalwork, Bronze
• Metalwork, Bronze, West Asia

Object

• Incense Burner

Subject Matter/Theme

• Animal, Hoofed
• Animal, Serpent
• Archaeology
• Trade and Travel (1000 b.c.–1 a.d.)

Technical Glossary

• Bronze

اشیائ باستانی خراسان بزرگ

A LARGE POST-SASSANIAN TURQUOISE GLAZED STORAGE JAR

IRAN, 8TH CENTURY

 

 

 

 

سفالهای اسلامی

AN ABBASID TIN GLAZED POTTERY BOWL

MESOPOTAMIA, 9TH CENTURY

Enlarge & Zoom

Price Realized

(Set Currency)

• £49,250
• ($70,280)
• Price includes buyer's premium

Estimate

£30,000 - £50,000
• ($42,390 - $70,650)

 

ابوحامد احمدبن طاهربن محمدبن ابی طاهر اسفراینی

ابوحامد احمدبن طاهربن محمدبن ابی طاهر اسفراینی، فقیه بزرگ شافعی در سال 344 هـ ق در اسفراین از شهرهای خراسان به دنیا آمد. از نوجوانی نزد تنی چند از بزرگان آن شهر چون ابراهیم بن محمدبن عبدک شعرانی دانش آموخت. در سال 363 ق در 20 سالگی جهت ادامه تحصیل راهی بغداد شد و در آنجا نزد ابوالحسن بن مرزبان و عبدالعزیز دارکی فقه شافعی را آموخت. او حدیث را نیز نزد ابوالحسن دارقطنی، ابوبکر اسماعیلی و ابن عدی جرجانی فرا گرفت. او از سال 370 هـ ق تا آخر عمر به تدریس در مدارس عراق مشغول بود. در مجلس درس او دانشمندان و فقیهان زیادی حاضر می شدند که از آن میان می توان به خطیب بغدادی، ابوالطیب طبری، ابوالحسن ماوردی، احمدبن محمد محاملی و حسن بن محمد خلال اشاره کرد. از برخی حکایات تاریخی برمی آید که ابوحامد نزد سران حکومتی حرمت بسیار داشته است. از آثار او می توان به "التعلیقة الکبری" اشاره کرد که از منابع اصلی مکتب فقهی شافعی عراق می باشد. او همچنین دارای تعلیقاتی بر مختصر مزنی صحابی امام شافعی است و ابن خلکان کتاب دیگری را با نام البستان برای او نام برده است. در مجالس علمی او از 300 تا 700 نفر شرکت می کردند. وفات او در بغداد در سال 406 در سن 82 سالگی بود. در تشییع جنازه او جمعیت زیادی شرکت کردند و خطیب جامع منصور، ابوعبدالله بن مهتدی بر او نماز خواند و در باب حرب مدفون است.

تمدنهاي هفت هزار سال پيش در ولايت ارغيان در شهرستان اسفراين

 

نانوی تپه

در 4 كيلومتري شمال شرق روستاي بام از توابع بخش بام و صفي آباد شهرستان اسفراين قرار گرفته است اين بنا در پايكوههاي ارتفاعات شاه جهان ، بر روي زمين هاي رسوبي حاصل از فرسايش دامنه هاي منتهي اليه جنوب شرقي رشته كوه شاه جهان به ارتفاع 1628 متر بالاتر از سطح دريا و به مختصات طول جغرافيايي098-56-57 و عرض جغرافياي 135-55-36  قرار دارد.

نانوی تپه یک تپه مصنوعی با مقطع تقریباً دایره ای شکل نا منظم در میان زمینهای حاصلخیز کشا ورزی خرگلی روستای بام واقع شده است .این تپه حدود95 متر در راستای شمالی-  جنوبی و 105متر در امتداد شرقی -  غربی گسترش یافته است که حدود 5 متر از زمینهای اطراف بلند تر است .

گو تپه

در500متري شرق روستاي اردین از توابع بخش بام و صفي آباد شهرستان اسفراين قرار گرفته است اين تپه در پايكوههاي ارتفاعات شاه جهان ، در داخل دشت در  منتهي اليه جنوب شرقي رشته كوه شاه جهان به ارتفاع1495متر بالاتر از سطح دريا و به مختصات طول جغرافيايي 57-52 - 198و عرض جغرافياي 152-52-36قرار دارد.

گو تپه یک تپه مصنوعی با مقطع تقریباًدایره شکل نامنظم در حاشیه رودخانه کال ولایت در ميان دشت حاصلخيز اردین قرار دارد. اين محوطه 95متردر عرصه شمالي- جنوبي و 90 متر در امتداد شرقي – غربي گسترش يافته است. ارتفاع اين تپه از سطح زمينهاي اطراف در دامنه شرقی حدود 3 متر مي باشد

براي اطلاع بيشتر به كتاب جغرافياي تاريخي ارغيان  مراجعه فرماييد

سايت هاي باستان شناسي

 

http://www.youtube.com/watch?v=ouXPhNPhrP8&NR=1

 

 

زمستان

 

هوا سرد است و برف آهسته بارد

ز ابري ساكت و خاكستري رنگ

زمين را بارش مثقال ، مثقال

فرستد پوشش فرسنگ ، فرسنگ

سرود كلبه ي بي روزن شب

سرود برف و باران است امشب

ولي از زوزه هاي باد پيداست

كه شب مهمان توفان است امشب

دوان بر پرده هاي برفها ، باد

روان بر بالهاي باد ، باران

درون كلبه ي بي روزن شب

شب توفاني سرد زمستان

آواز سگها

زمين سرد است و برف آلوده و تر

هواتاريك و توفان خشمناك است

كشد - مانند گرگان - باد ، زوزه

ولي ما نيكبختان را چه باك است ؟

كنار مطبخ ارباب ، آنجا

بر آن خاك اره هاي نرم خفتن

چه لذت بخش و مطبوع است ، و آنگاه

عزيزم گفتم و جانم شنفتن

وز آن ته مانده هاي سفره خوردن

و گر آن هم نباشد استخواني

چه عمر راحتي دنياي خوبي

چه ارباب عزيز و مهرباني

ولي شلاق ! اين ديگر بلايي ست

بلي ، اما تحمل كرد بايد

درست است اينكه الحق دردناك است

ولي ارباب آخر رحمش آيد

گذارد چون فروكش كرد خشمش

كه سر بر كفش و بر پايش گذاريم

شمارد زخمهايمان را و ما اين

محبت را غنيمت مي شماريم

عجایب هفت گانه جهان

اين هفت بناي باستاني از آن جهت براي مردم بسيار عجيب به نظر مي رسند که انسانهاي قديم آنهارا با کمک ابزارهاي بسيار ابتدايي بنا نهاده اند وکاري ما فوق دانش روزگار خود انجام داده اند.

اهرام مصر
ساختن اهرام در سرزمين مصر به فرمان فرعونها از سه هزار سال قبل ازميلاد مسيح آغاز شد (حدود ۵۰۰۰ سال قبل) وآخرين آنها در سال ۱۸۰۰ قبل ازميلاد به پايان رسيد. هر فرعون براي خود هرمي مي ساخت تا آرامگاه ابدي او باشد (تا به اعتقاد مصريان زماني که روح به بدن پادشاه برميگردد بتواند در بدن اوکه موميايي مي شد جاي بگيرد وفرعون د وباره بتواند زندگي را ازسر بگيرد).به همين علت ، معمولا بدن موميايي شده فرعون را در تابوتي که به شکل صورت او ساخته شده بود قرار مي داد ند ودر کنارش مجموعه اي ازلوازم زند گي - خوراک - پوشاک و حتي کشتي اختصاصي اش را دفن مي کردند. هر هرم طي دهها سال و توسط صد ها هزار برده ساخته مي شد. قديمي ترين هرم مصر در ناحيه ساکارا قرار دارد وبزرگترين و کامل تر ين هرم که جزو عجايب هفتگانه به شمار مي رود هرم خئوپس است که که در نزديکي جيزه است. اين هرم در حد ود ۱۳ جريب زمين مساحت دارد و ارتفاع اصلي آن ۱۴۸ متر بوده که به مرور زمان به ۱۳۸ متر کاهش پيد ا کرده است.

باغهاي معلق بابل
گفنه مي شود که اين باغها توسط بخت النصر ساخته شد. وي بعد از ويران کردن معبد سليمان در محل بيت المقدس کنوني در سال ۶۰۰ قبل از ميلاد، اين باغهاي معاق را براي ملکه خو د که د ختر هوخشتر پادشاه قدرتمند ماد بود بنا کر د. اين باغ 5 طبقه داشت و هر طبقه با ۱۵ متر فاصله بر روي طبقه زيرين ساخته شده بود . در هر طبقه گلها وگياهان فراواني را کاشته بودند وشايد از آن جايي که شاخ وبرگ درختان به سمت طبقه هاي زيرين آويزان مي شده آن را باغهاي معلق گفته اند .(البته بايد اضافه کرد کشور بابل در منطقه عراق کنوني واقع بود. )

مجسمه زئوس
مجسمه زئوس در سال ۴۳۵ قبل از ميلا د در شهر المپيا ساخته شد.( شهري که بازيهاي المپيک از آنجا آغاز شد) اين مجسمه که شاهکاري از هنر و دانش بشري بود به نشانه احترام وپرستش زئوس که به اعتقاد يونانيان خداي خدايان بود بر پا شده بود. جنس مجسمه از سنگ مرمر خالص بود وبراي تزئئن بخش هاي گوناگون آن از طلا وعاج استفاده کرده بودند . بلنداي اين مجسمه به ۱۳ متر مي رسيد.

 اين شاهکار هنري بر اثر جنگهاي گوناگون به کلي از بين رفت.

معبد ديانا
اين معبد در سال ۵۵۰ قبل از ميلا د مسيح در ناحيه افه سوس در ترکيه کنوني ساخته شد. ساخت اين معبد آنقد ر مهم بود که مردم شهرهاي گوناگون با فرستادن هدايايي در ساخت آ ن شرکت کرد ند و پس از تکميل، از تمامي نقاط براي زيارت آن مي آمد ند. طول و عرض معبد ۱۳۰ در ۶۹ متر بود و ۲۷ ستون از مرمر خالص سقف آن را نگه مي داشت که هر کدام از اين ستون ها حدود ۱۹ متر ارتفاع داشتند؛ ولي در سال ۳۶۵ بعد از ميلاد اروس توستن فقط به خاطر کسب شهرت وقد رت اين بنا را به آتش کشيد؛ اما بعد مدتي آنرا تعمير کردند و تالار جديدي براي آن ساختند .

سرانجام اين معبد به فرمان نرون به کلي ويران شد.

مجسمه آپولو
گفته مي شود که مجسمه آپولوکه يکي از خدايان يونان قديم بوده است درنزد يکي آسياي صغير و در مدخل خليج رودس برپا شده بود اين مجسمه از جنس برنز و به ارتفاع ۳۰ متر ساخته شده بود. نصب اين مجسمه بر روي زمين از شاهکارهاي معماري محسوب مي شده و مخصوصا حالت ايستاده آپولو در حالي که پاهاي خودرا باز کرده ، بسيار جالب بوده است.

 اما مجسمه در سال ۲۲۴ قبل از ميلاد مسيح بر اثر يک زلزله شديد سرنگون شد و تا سالياني دراز به همان ترتيب بر روي زمين باقي ماند. پس از مدتي مردم براي استفاده از فلز برنز بدن مجسمه تکه هاي آن را جدا کردند تا آنکه بالاخره چيزي از آن باقي نماند.

آرامگاه ماسولوس
در سال ۳۵۲ قبل از ميلاد هنگاميکه ماسولوس پادشاه کاريس در ترکيه کنوني درگذ شت ، آرامگاه باشکوهي از مرمر خالص براي اودر شهر هاليکارناس بنا کرد ند. اين ساختمان چهار گوش ، داراي محيطي به ميزان ۱۴۰ و ارتفاعي بيش از 40 متر بود؛ سقفي هرمي داشت و بر روي تعدادي ستون استوار شده بود . بر بالاي آن مجسمه کالسکه پيروزي با چهار اسب که شاه وملکه بر آن سوار بودند ديده مي شد.

اين اثر  بارها توسط اعراب و بربر ها مورد حمله قرار گرفت تا اينکه به سبب زلزله شديدي از بين رفت اما در قرن نوزده ميلادي بخشهايي ازآن کشف گرديد که هم اکنون در موزه بريتانيا نگهداري مي شود.

فانوس درياي اسکندريه
شايد قابل استفاده ترين اين بناهاي هفتگانه چراغ دريايي بود که در بندر اسکندريه مصر برپا شده بود اين بنا ۲۰۰سال پيش از ميلاد مسيح توسط يکي از فراعنه وبراي تقديم به يکي از خدايان ساخته شده بود. اين ساختمان که بر بالاي آن ، کوهي از آتش برپا مي شد وظيفه راهنمايي کشتي ها را داشت و در حقيقت اولين چراغ دريايي جهان بوده است. اين فانوس دريايي تا ۶۰۰ سال به خوبي انجام وظيفه کرد تا آنکه سر انجام بر اثر زلزله اي کاملا از بين رفت.

هویچ و خواص آن

خواص هويج


* خواص دارويى:
در هويج يك نوع انسولين گياهى وجود دارد كه اثر كم كننده قند خون دارد. به همين خاطر اين باور قديمى كه هويج براى مبتلايان به بيمارى قند خوب نيست كاملاً غلط است وبيماران قندى مى توانند به مقدر كم از اين گياه استفاده كنند. هويج با داشتن مواد مقوى و ويتامين ها يكى از مهم ترين و مفيدترين سبزيجات براى بدن است. خوردن هويج مقاومت بدن را در مقابل بيمارى هاى عفونى بالا مى برد.مصرف هويج در برطرف كردن بيمارى هايى از قبيل آب آوردن انساج بدن، بند شدن ادرار، تحريك مجارى گوارشى و تنفسى، سرفه هاى مقاوم، آسم، خلط هاى خونى و دفع كرم اثر معجزه آسايى دارد.
موارد مصرف هويج در بيمارى ها
* براى برطرف كردن يبوست يك كيلو هويج را رنده كنيد و در مقدارى آب دو ساعت بجوشانيد تا مانند ژله در آيد صبح ناشتا چند قاشق بخوريد
* سوپ هويج براى كودكان شير خوار كه معده حساس دارند مفيد است. براى تهيه اين سوپ ابتدا ۲۰۰ گرم هويج رنده شده را در قابلمه بريزيد و به آن يك ليتر آب اضافه كرده و بجوشانيد تا كاملاً هويج ها له شود. سپس آن را صاف كرده و به نسبت مساوى باشير مخلوط كرده و در شيشه شير بچه ريخته و به او بدهيد.
*آب هويج را اگر روى صورت بكشيد موجب روشن شدن و جلوه پوست مى شود.
* اگر بخواهيد لاغر شويد همه روزه با غذا هويج خام بخوريد
* اگر مى خواهيد چاق شويد بعنوان صبحانه بايد آب هويج بخوريد
* هويج وپياز را با هم بجوشانيد و به آن آب ليمو اضافه كنيد داروى مؤثرى براى درمان بيمارى هاى عصبى امراض كليوى و همچنين جوان كننده پوست است.
مضرات
البته با اين همه خواصى كه هويج دارد در مصرف آن نبايد زياده روى كرد ديده شده آنهايى كه هويج زياد مصرف مى كنند رنگ پوست و چشم شان زرد مى شود كه البته خطرى ندارد چون اگر چند روز هويج مصرف نكنند، دوباره پوست و چشم به رنگ طبيعى خود بر مى گردد.

سیر وخواص آن

معجزه سير

سير گياهى است علفى و دائمى كه ساقه آن تا ارتفاع ۴۰ سانتيمتر نيز مى رسد. قسمت زير زمينى آن متورم و مركب از ۵ تا ۱۲ قطعه و محصور در غشاهاى نازك و ظريف به رنگ خاكسترى مايل به سفيد است. برگ هاى آن باريك و نوارى شكل به رنگ تيره و گل هاى آن كوچك و صورتى رنگ كه به صورت يك چتر در انتهاى ساقه ظاهر مى شود.
سير و پياز با هم رابطه اى نزديك دارند كه شايد به دليل بوى بد آنها است. نام سير در كتاب مقدس آمده است و در مصر قديم براى موميايى مردگان و خوش طعم كردن غذاها به كار مى رفته است. هومر شاعر عصر باستان در نوشته هاى خود از آن ياد كرده است.
مردم در اروپا و اسپانيا از قبل از ميلاد مسيح(ع) آن را مى شناختند و از آن استفاده مى كردند. بقراط پدر علم طب در نوشته هاى خود از خواص آن ياد كرده و يكى ديگر از دانشمندان قديم ۶۱ خاصيت مختلف براى سير قائل شده است.
حضرت محمد (ص) براى سير۷۰خاصيت مختلف قائل شده اند ومى فرمايند : از سبزى سير تا مى توانيد استفاده كنيد زيرا سير دواى هفتاد درد است اما كسى كه سير وپياز خورده به مسجد نيايد و به مردم نزديك نشود.
* تركيبات شيميايى
سير داراى تركيبات گوگردى است كه خاصيت ضد عفونى كننده ميكرب كشى و جرم كشى به اين گياه مى دهد. سير همچنين داراى موادى به نام آليسين و آليساتين است كه ميكرب هاى حصبه و «پاراتيفوئيد» را از بين مى برد.
در ۱۰۰ گرم سير خام، ۶۱ گرم آب، ۶ كالرى انرژى، ۲۹ گرم مواد نشاسته اى، ۲ ميلى گرم چربى، ۳۰ ميلى گرم كلسيم، ۲۰۰ ميلى گرم فسفر، ۵۳۰ ميلى گرم پتاسيم، ۵‎/۱ ميلى گرم آهن، ۲۰ميلى گرم سديم، ۲۰ واحد ويتامين آ، ۲۵ ميلى گرم ويتامين ب ،۱ ۸ ميلى گرم ويتامين ب ۲ و۱۵ ميلى گرم ويتامين ث وجود دارد.
* خواص دارويى
سير از نظر طب قديم ايران گرم و خشك، بادشكن وضد عفونى كننده است. خوردن سير مصونيت بدن را در مقابل بيمارى ها افزايش مى دهد.
سير كرم كش، محرك و تقويت كننده بدن، داروى سرماخوردگى و زكام است. سير اثر خوبى در معالجه سل دارد. ضمن آن كه سير خون را رقيق مى كند و سير اثر خوبى در تنگى نفس دارد. خوردن مداوم سير لقوه، رعشه و رطوبت معده را از بين مى برد و دردهاى مفاصل را درمان مى كند.
سير درمان كننده دردهاى مفاصل ، سياتيك و نقرس است. ضمن آن كه براى تقويت نيروى جنسى و افزايش توليد اسپرم در اشخاص سرد مزاج بسيار مفيد است. آنهايى كه قطره قطره ادرار مى كنند بايد حتما سير بخورند تا بيمارى شان درمان شود. اين گياه زخم هاى ريه و درد معده را از بين برده، سنگ هاى كليه را شكسته و خارج مى سازد.
اگر سير با زيره پخته شود براى تقويت دندان مفيد است. ماليدن سير پخته به دندان ، درد دندان را تسكين مى دهد. اگر سير را بسوزانيد وبا عسل مخلوط كنيد و ضمادى از آن درست كنيد اين ضماد براى رفع خون مردگى زير پلك چشم مفيد است.
سير به علت مدر بودن براى رفع آب آوردن انساج مفيد است. براى از بين بردن ميخچه كف پا نيز از ضماد آن استفاده مى شود. براى رفع دردهاى رماتيسمى و عصبى ضماد سير بسيار مؤثر است.
توصيه مى شود براى ضد عفونى كردن دستگاه تنفسى در هنگام بيمارى هاى مربوطه از شربت سير استفاده شود. به تازگى نيز در يكى از بيمارستان هاى آمريكا براى ضدعفونى كردن فضاى بيمارستان از سير استفاده مى كنند. لويى پاستور پزشك معروف فرانسوى نيز آزمايش هاى زيادى روى سير انجام داد و اثر باكترى كشى سير را تأييد كرده است.
سير در عين حال ضد انعقاد و لخته شدن خون است.
خوردن سير در عين حال سلول هاى سرطانى را از بين مى برد. يكى از دانشمندان آمريكايى هم كه در دانشگاه فلوريدا روى مرض ايدز تحقيق مى كند، معتقد است سير روى درمان مرض ايدز اثر مثبت دارد.
مصرف سير كلسترول خون را پائين آورده و از سرطان جهاز هاضمه هم جلوگيرى مى كند. چينى ها قرن هاست براى پائين آوردن فشار خون از سير استفاده مى كنند.
* مضرات
سير با آن كه خواص بسيارى دارد بايد درحد اعتدال مصرف شود، چرا كه استفاده زياد از آن در بعضى اشخاص موجب سردرد ، ضعف نيروى جنسى ، ضعف چشم و عوارض بواسير مى شود. سير براى آنهايى كه اسهال دارند، مضر است.
افرادى هم كه معده ضعيف دارند و به طور كلى سيستم هاضمه آنها ضعيف است نبايد در خوردن سير افراط كنند. كسانى كه يبوست دارند نبايد سير بخورند و براى رفع مضرات آن سير را بايد با آب و نمك پخته و كمى به آن روغن بادام يا كره اضافه كنيد تا مضر نباشد.
اشخاصى كه گرم مزاج هستند اگر مى خواهند سير بخورند براساس توصيه ابن سينا، حكيم ايرانى، بايد سير را بپزند يا از سير ترشى استفاده كنند. براى پختن سير پس از پوست كندن آن را به مدت سه دقيقه بخار دهيد. اشخاصى كه فشار خون پائين دارند نيز نبايد سير بخورند و همين طور كسانى كه آلرژى دارند نبايد از سير استفاده كنند.

اسفرايني

 

Le révélateur des mystères. Traité de soufisme [ISFARAYANI]

15.00€

 

Verdier, 1986, 227 p. Grand In-8, broché. Coll. ‘’ Islam spirituel ‘’ .Texte persan publié avec 2 annexes, traduction et étude préliminaire par Hermann LANDOLT.

Excellent état.

http://vivrelivres.com/index.php?cPath=57_58_59_60_61_62_111_63_64_101&osCsid=754c98ff00ef5c48d2415a0acd6c592d

 

پاسخ شاه عباس به عبدالمومن خان از اسفراين

  ماخذ كتاب:نشريه نسخه هاي خطي كتابخانه مركزي دانشگاه تهران جلد 5
در صفحات:125تا125
كد دستيابي كتاب:329
نام كتابخانه: مجموعه احمدخان ملك ساساني شهر: تهران
همه اطلاعات: پاسخ شاه عباس به عبدالمومن خان از اسفراين 329

خط و زبان تركي

خط و زبان تركي اويغوري٬ از خطوط و زبانهاي رسمي دول تركي حاكم بر ايران

از ماندگارترين هديه هاي تركان اويغور در تاريخ فرهنگ ايران٬ خط تركي اويغوري است كه براي نوشتن زبان تركي باستان نيز به كار رفته است . قبل از آنکه در حدود سده 10 م خط عربی برای نوشتن زبان های ترکی به کار گرفته شود، الفبای اويغوري در آسيای ميانه در فاصله سده 5 م. تا 15م. متداول بوده است. اين خط از خط سغدی گرفته و به زبان تركي اويغوري تطبيق داده شده بود. اويغورها بعد از قبول دين مانى الفباي گؤك تورك را رها نموده و به جاي آن الفباى جديدى بر مبناى الفباى سغدى كه مانوى بودند ساختند كه به الفباى اويغورى معروف شد. الفباى سغدى ٢٢ حرف داشت و بر مبناى آرامى بود. خط اويغورى كه از قرن هشتم ميلادى خط رسمى شد٬ ١٨ حرف دارد و براى مشخص نمودن حروف صدادار سه حرف بكار مي برد. براى رفع نواقص خط اويغورى كه شبيه خط آشورى است از نقطه گذارى استفاده شده استּ

هرچند تركان در قرون ١٠-١١ ميلادي آغاز به كاربرد خط عربي نمودند٬ اما خط تركي اويغوري تا قرن ١٥ ميلادي نيز٬ به طور پراكنده ٬ به عنوان نمونه در ايران٬ به عمر خود ادامه داده استּ خط و الفباى اويغورى بعد از قبول اسلام نيز در تركستان شرقى (چين) بكار رفته و در قرون وسطي به موازات تركي ايغوري در ميان تمام اقوام ساكن در سرزمينهاي پيرامون ايپك يول (جاده ابريشم) رايج گرديده و تا به دربارهاي دولتهاي تركي آزربايجان (قاراقويونلو) و سلطان محمد فاتح در استانبول (عثمانلي) راه يافته است. حتي طبق منابع تاريخي جهانشاه حقيقي٬ برجسته ترين پادشاه دولت تركي آزربايجاني قاراقويونلو٬ با استناد به اوغوزنامه اى به "زبان اويغوري" كه در كتابخانه دربارش در تبريز موجود بود به سفير عثمانى اظهار مىداشت كه پدرش قارا يوسوف (قره يوسف) و سلطان مراد عثمانى هر دو از نژاد اوغوزخان مىباشند.

خط و الفباي اويغوري در زمان مغولها و بعد از آن يكي از خطوط و زبانهاي رسمى دولت ايشان و ديگر دولتهاي تركي حاكم بر ايران مانند تيموريان و ايلخانيان بوده استּ قديمي ترين ياساي چنگيزي به خط اويغوري نوشته شده است. تركان اويغور معلمان و كاتبان خانهاي مغول بوده و توسط خط اويغوري به آنان سواد آموزي كرده اندּ ايلخانان ايران و آزربايجان در فرمانها و نامه هاي خود زبان مغولي و تركي و خط اويغورى را بكار مىبردند. به عنوان نمونه الجايتو خدابنده، خان بزرگ تاتار نامههايي به زبان مغولي و به خط اويغوري به فرمانروايان مسيحي اروپا ميفرستاد (اولجايتو به تركي به معني غنيمت جنگي است)ּ

دوران دولتهاي تركي آزربايجاني ايلخانان٬ تيموريان و ּּּּ در عين حال دوران ورود حاكميت واژگان بي شمار تركي و آلتائي در زبان فارسي بويژه در عرصه اصلاحات ديواني استּ همچنين تركان اويغور ناقل فرهنگ چين و اصطلاحاتي مانند (لعبت چين, نقاش چين, مشگ ختن, ترکان ختا و... ) به ادبيات فارسي نيز شمرده مي شوندּ در اصطلاحهاى تركى٬ سهم زبانهاى اويغورى٬ جغتايى٬ اوغوزى-سلجوقى بيش از ديگر زبانها و گويشهاى گروه تركى است. منظور از اصطلاحات ديوانى لغتهايى است كه به گونه اى با دستگاه سلطنت٬ ديوانهاى گوناگون٬ سپاه٬ شغلهاى حكومتى و دربارى ٬ مالياتها و مانند آن بستگى داشته است. اين اصطلاحها از زبانهاى فارسى٬ عربى٬ مغولى٬ تركى٬ چينى و بندرت از يونانى و سانسكريت گرفته شده است. بررسى ريشه شناسى ماده هاى اصلى نشان مىدهد كه در حدود ٤٨ درصد لغات و اصطلاحات ديواني دولتهاي تركي بعد از مغول - پيش از قزلباش٬ داراي منشاء آلتايى هستند. پس از واژه هاى آلتايى به ترتيب سهم عربى و فارسى در خور ذكر است. ضمنا تعدادي واژه چينى٬ يونانى و سانسكريت و واژه هاى دورگه آلتايى و فارسى و عربى نيز وجود دارند.

كتاب سراج القلوب نوشته شده به تركي اويغوري در شهر يزد فارسستان

در دوره مغول٬ زبان و خط اويغوري سمبل تشخص و برتري شمرده مي شده استּ خط تركي اويغوري در ميان ملل تركي آنچنان از قرب و منزلتي برخوردار بوده است كه حتي صنف جديدي از آشيقان ترك و تركمن٬ به صرف دانستن اين خط بنام بخشي بوجود آمده استּ اسپينسكي محقق روسي، در اثر خود موسيقي تركمن مينويسد: "بخشي به كسي اطلاق مي شده است كه خط اويغوري را ميتوانسته به خوبي بخواند. بخشيها، روان پزشكاني هستند كه نفسي گرم به ايشان بخشيده شده است". همانگونه كه قبلا ذكر شد خط اويغوري علاوه بر تركان٬ در ميان ملل ديگر منطقه نيز رايج شده بودּ در اينباره در مقدمه تاريخ جهانگشاي جويني –يكي از كتب معتبر و ارزشمند تاريخي ايران از قرن هفتم- اثر عطا ملك جويني٬ از منشيان و نويسندگان و درباريان دستگاه مغول٬ چنين گفته ميشود: "امروزه، گستره زمين عموما و شهرهاي خراسان...... زبان و خط اويغوري را هنر و دانش بزرگ دانند". (تاريخ جهانگشاي جويني نويسنده علاءالدين عطا ملك جويني٬ به تصحيح دكتر منصور ثروت٬ موسسه انتشارات امير كبير٬ چاپ دوم٬ سال 1378 ٬صفحات 37 و 38)

خط اويغوري به همراه خطوط اورخون٬ عربي و لاتين يكي از چهار خطي در تاريخ است كه توانسته اند موقعيت خط ملي تركي را كسب نمايندּ آثار تركي به دست آمده نوشته شده به الفبای اويغوري بيشتر از آثار نگاشته شده به خط رونی ترکی استּ شماري از مهمترين آثار ادبيات ترك به خط و الفباى اويغوري به تحرير در آمده اندּ از جمله اين متون ميتوان اين آثار را ذكر نمود: قوتادغوبيليك (علم سعادت بخش اثر بالاساغونلي)٬ عتبه الحقايق٬ اغوزنامه (كه با كتاب دده قورقورت همخواني دارد)٬ بختيارنامه (نوشته شده به سال ١٤٣٥٬ اثر منصور بخشى. نسخه اصلى در آكسفورد)٬ معراج نامه (ترجمه شده به تركي شرقي توسط مير حيدر٬ و خوشنويسي شده به خط اويغوري توسط مالك بخشي هراتي٬ منتشر شده از سوى مدرسه زبانهاى زنده شرقى پاريس٬ ، كتابخانه ملي٬ ضميمه ادبيات ترك٬ شماره 190 با 63 نگاره١٨٨٢) ٬ تذكره الاوليا (منتشر شده توسط پاوه دو كوريل٬ در پاريس به سال ١٨٨٩)٬ محبت نامه خوارزمى٬ مجموعه اشعار قاسم (در موزه بريتانيا)ּּּ ּּּ حماسه اوغوز خاقان يكي از مشهورترين نمونه هاي ادبيات شفاهي تركان پيش از اسلام است كه كه پايانش با الفباي اويغوري و به اشكال مختلف تكرار شده استּ در اين ميان مي بايست بويژه از كتاب سراج القلوب منصور بخشى ياد نمود كه در سال ١٤٣٢ ميلادي در شهر يزد فارسستان نوشته شده استּ اين كتاب يكي از آخرين نمونه هاي استفاده از خط اويغوري در جهان استּ سراج القلوب نشانگر اين واقعيت مسلم است كه ايران در قرون وسطي نيز به منزله جزيي از دنياي ترك٬ مهد حيات ادبي و پاسدار فرهنگ تركي بوده استּ

سكه هاي اويغوري

يكي از عرصه هاي مهم كاربرد رسمي و دولتي زبان و خطوط تركي در دولتهاي تركي ايران كاربرد آنها در ضرب سكه استּ قريب به تمام دولتهاي تركي ايران زبان و عبارات تركي با خط اويغوري و يا عربي را در پولها (سكه ها٬ اسكناسها)٬ مهرها٬ طغراها (توغرا ويا توغراق ٬ تورا مهري است كه بر فرمانهاي پادشاهان ترك زده ميشده است) توقيعات٬ فرمانها و نامه ها نيز بكار برده ا ند. در اين سكه ها عبارت سؤزوموز و يا بعضن سؤزوم به معني فرمان ما هميشه ضرب شده است. مغولها٬ تيموري ها (گوركانيها و ميرانشاهها)٬ ايلخانيها (هولاكويي)٬ جلايري (ايلكاني)٬ چوپاني٬ اينجويي (آل مظفر)٬ قاراقويونلو (بارانلوها)٬ آغ قويونلو (بايندريه)٬ صفوي (قزلباشيه)٬ افشار و قاجارها در ميان اين دولتهاي ترك آزربايجاني هستند. بر اين سكه ها نام سلاطين عموما به زبان تركي و به خط عربي٬ اويغوري حتي گاها چيني نگاشته شده است. مثلا در سكههاي غازان خان علاوه بر خط عربي از خط تركي اويغوري و چيني به طور توآمان استفاده شده است. بر سكه هاي سلسله هاي ترك شده مغولي اكثرا عباراتي به تركي مانند "قوتلوق بولسون" (قوتلو اولسون=مبارك باد) چاپ شده است. بر سكه هاي چنگيز خان عبارت تركي "قاآن العادل٬ چنگيز خاني`ن يارليغي" (فرمان شاهنشاه عادل٬ چنگيز شاه) ديده ميشود. (يارليق به معني "بويروق و معادل فرمان فارسي و امر عربي است). نادرشاه افشار نيز پول چرمي اي به دو زبان فارسي و تركي چاپ كرده است كه بر آن عبارت "پوست شتر٬ حكم نادر٬ دئمه گؤتور!" نوشته شده بود.

سكههاي دوره مغولي و ايلخاني (غازان محمود، اولجايتو محمد خدابنده، بوسعيد بهادرخان، طغاتيمور، سليمان) با خط اويغوري از بهترين سكههاي ضرب ايران (در شهرهاي تبريز، ساوه، سمر، بغداد، كاشان، اصفهان، آمل، دامغان، جرجان، سمنان، سلطانيه و ... ) است ּ سكههايي كه به خط اويغوري ضرب شده تا هشتاد سال رايج بوده است. سكه هاي دوره ايلخاني همراه با خط اويغوري و در دوره زنديه و قاجار همراه با خط نستعليق – خطي ايجاد شده توسط تركان آزربايجان - اند.

خط تركى سياقى

در زمانهاى قديم در آذربايجان و در ميان كسبه ترك با سواد يك خط رياضي بنام خط سياق مرسوم بود كه وسيله اي براي نوشتن قيمتها و ارقام و اعداد و يادداشت كردن اقلام نسيه به حساب مشتري بكار مي رفت. كاسب هاي بيسواد نيز با كمك فرزندان و يا ديگران اين حسابها را يادداشت مي كردند. كلمه سياق از فعل سايماق (شمردن تركى) گرفته شده استּ(ساييق در زبان تركي به معاني هوشيار٬بيدار٬ نيمه بيدار٬ داراى خواب سبك٬ محتاط ٬ دقيق٬ شمرده شده٬ به حساب آمده٬ مورد احترامּ و ساياق به معني نوع٬ طور٬ سبك٬ قاعده٬ روشּּּּ٬ است)ּاين خط را كه امروزه نيز در ميان بعضي از بازاريان قديمى رواج دارد از بقاياى خط و الفباى قديم تركان يعنى اويغورى شمرده اندּ اعداد در اين خط با دو واحد قيران (از لقب فتحعلي شاه قاجار٬ صاحب قران) و تومن (كلمه اي تركي به معني هزار) حساب مىشوند و با آن مىتوان تا رقم ٩٩٩٩٩٩٩ را نشان داد.

برخي خط سياق فوق الذكر را ايجاد شده از خط سياق و يا سياقت رايج در ممالك اسلامي شمرده اندּ انواع خطوط اصلي موجود در آثار و كتب خطي رايج در ممالك اسلامي در تمدن اسلامي عبارتند از: كوفي، نسخ، ثلث، محقق، ريحان، رقاع، توقيع، تعليق، شكسته تعليق، نستعليق، شكسته نستعليق و سياق. بعدها در دورههاي متأخر، براي محاسبات ديواني، اسناد و دفاتر داخل و خرج، شيوه ديگري مورد استفاده قرار گرفت كه به خط سياق (= سياقت) معروف شد. كاتبان اين خط براي اعداد و كلمات اختصاري وضع ميكردند كه خواندن آن براي بسياري آسان نبودּبخش بسيار بزرگي از اسناد تاريخي و مكاتبات دولتهاي تركي آزربايجاني قارا قويونلو٬ آغ قويونلو٬ صفوي٬ افشار و قاجار كه بالغ بر ميليونها عدد ميشود٬ به خط سياق استּ به همه حال٬ حتي اگر خط مورد استفاده كسبه ترك٬ بازمانده خط اويغوري نبوده بلكه مربوط به خط سياقت بوده باشد٬ باز منشايي تركي داردּ زيرا خط سياق (سياقت) به همراه خطوطي مانند ديواني٬ ديواني جلي٬ رقاع٬ و ּּּ توسط تركان عثماني و خطوط نستعليق و شكسته نستعليق توسط تركان آذربايجاني بوجود آمده اندּ خط نستعليق٬ تا پذيرش الفباي لاتيني٬ خط ملي تركان آذربايجاني بوده استּ

هزاران سند تركي اويغوري٬ متروك و مهجور در موزه ها و كتابخانه هاي ايران

متاسفانه سياست دولتي و رسمي تركي سازي و حذف خلق٬ زبان و فرهنگ و تاريخ تركي از صحنه ايران٬ دامنگير صدها اثر و سند ارزشمند به خط تركي اويغوري در موزه ها و كتابخانه هاي ايران نيز شده استּ محمدزادهي صديق براي اين امر دلايلي را مطرح كرده و مينويسد: "ּּּּּ شايد به خاطر اينكه آثار فرهنگي سنگ نبشتههاي گؤي تورك و چرم نبشتههاي اويغوري از تاريخ ايران زدوده شود ּּּּ من در مقدمهي اين كتاب و نيز كتاب “يادمانهاي تركي باستان“ بعضي كتيبهها را معرفي كردهام كه هنوز در زيرزمين موزهي ملي ايران مهجور و متروك مانده و اغلب به خط الفباي كهن تركي سومري، اويغوري و اورخوني نوشته شدهاند ּּּ"

امروزه در كتابخانه ها و موزه هاي سراسر ايران صدها٬ و هزاران سند و اثر٬ يرليغها و نامه ها به خط تركي اويغور موجود است كه مهجور و رها شده اندּ از جمله در موزه ايران باستان كه اسناد متعددي به خط تركي اويغورى و بعضا داراى مهرهاي چينى است. مثلا در خبري گفته مي شود كه اخيرا ١٠٠ سكه تاريخي در استان زنجان آزربايجان مستندسازي شده استּ در ميان اين سكه ها٬ سكه هاي ايلخاني داراي خطوط مغولي و اويغورى است. در خبر ديگري گفته ميشود كه با اقدام مشترك موزه ملي ايران و كتابخانه مجلس شوراي اسلامي فهرست تفضيلي اسناد بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي٬ شامل مبايعه نامه، مصالحه نامه، اقرارنامه، راي قاضي، وقفنامه، اجاره نامه، استشهاديه، سياهه، عريضه، هبه نامه، تقسيم نامه، قرض نامه، امان نامه، استفتاء و رسيد اموال منتشر مي شودּبخش اعظم اين اسناد در موزه ملي ايران، بخشي در بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي در اردبيل، تعدادي در كتابخانه ملي تبريز و بخشي نيز در سازمان اوقاف و امور خيريه نگهداري مي شود. مجموعه اسناد بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي كه در موزه دوران اسلامــي مــوزه ملــي ايران نگهداري مي شود كهن ترين بايگاني دوران اسلامي ايران حاوي قديمي ترين نمونه هاي اسناد است. اين مجموعه كه شامل 600 سند مي باشد در سال 1377 از گنجينه ذخاير مركزي موزه ملي ايران به بخش دوران اسلامي اين موزه منتقل شده است. آثار مجموعه نگهداري شده در موزه دوران اسلامي مربوط به سده هاي پنجم تا دهم هـ . ق با خطوط تعليق و رقاع بي نقطه و توقيع و تعدادي نيز به خط اويغورى است. اين اسناد به زبان فارسي، عربي و مغولي نگاشته شده است.

تقويم تركي چيني دوازده حيوان

يكي ديگر از هديه هاي تركان اويغور به مردم ايران٬ تقويم تركي اويغوري و يا چيني تركي استּدر تاريخ اسلامي اين تقويم به نامهاي تاريخ ترك، تاريخ تركستان، تاريخ ختن، اويغور و يا تاريخ تركان مشهور است. سالهاي تقويم دوازده حيوان تركي با نامهاي ديگر بكار برده شده توسط اقوام مختلف ترك در داخل پارانتز چنين است: ١- سيچان٬ ٢- سيغير (اود٬ اؤكوز)٬ ٣- بارس (قاپلان٬ بؤري)٬ ٤- دووشان٬ ٥- لوي (كلته٬ باليق)٬ ٦- ايلان٬ ٧- يونت (آت٬ ايلخي)٬ ٨- قويون (تكه)٬ ٩- پيچين٬ ١٠- تويوق (قوش)٬ ١١- ايت٬ ١٢- دونوزּ تقويم تركی- اويغوری در همه اسناد و فرمانهای شاهان ترك حاكم بر ايران تا ربع اول قرن بيستم مورد استفاده قرار گرفته است. حتی کريم خان زند نيز كه از مليت لك است٬ در يکی از فرمانهای خود که در آن شخصی بنام ميرزا زين العـابدين را به سمت وزير مـوقـوفـات منصـوب می کنـد، می نويسـد: "هـذه السنـه ميمـون، قـويـون ايلی به مرتبه بلند منصب ارجمند وزارت موقوفات ... مفتخر و مبلغ پنجاه تومان تبريزی .."ּ بويژه شاهان دولت تركي آزربايجاني قاجار مصرا تقويم دوازده حيوان تركي را در منشات و مصوبات خود بكار برده اندּ پس از كودتاي استعماري رضاخان٬ تقويم تركي دوازده حيواني٬ متروك و تقويم خورشيدی با نام ماههاي جديدي كه بر اساس دين زرتشتي است يعني تقويم فعلي قوم فارس ايجاد شدּ تقويم جديد خورشيدي فارسي حتي پيشتر از زبان و خط قوم فارس٬ يعني از سال شروع سلطنت رضاخان٬ رسمي و دولتي اعلام گرديدּ در ايران اين تقويم كه از آن تاريخ تا به امروز مورد استفاده قرار گرفته است -مانند زبان و خط فارسي- بر همه ملل غير فارس ايران تحميل شده استּ

احمد نیک گفتاردر۱۳۶۲ در روستای اسفراین از ولایت قدیم ارغیان به دنیا آمد..  وي  پس از تحصیلات ابتدایی و دبیرستان درروستای بام درسال ۱۳۸۱ وارد دانشگاه سیستان و بلوجستان شد و درسال ۱۳۸۵ فارغ‌التحصیل و برای ادامه تحصیلات با رتبه ۹ عازم دانشگاه تهران شد و درسال ۱۳۸۷ از دانشگاه تهران مدرک کارشناسی ارشد باستان شناسی دریافت نمود و درهمین زمان موفق به نوشتن کتابی تحت عنوان جغرافیای تاریخی ارغیان شد .  

 آثارمحقق:

جغرافیای تاریخی ارغیان ( بام و صفی آباد ) -۱۳۸۷

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی محوطه باستانی داشخانه، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

.............، 1387، گزارش ثنتی بند مهار، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه بکرآباد، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قلعه گورکنن، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قلعه کهنه اردین، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

57- نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه نقیم، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قلعه کهنه جهان، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قزلر قلعه جهان، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی قلعه کهنه دستجرد،  آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی محوطه باستانی جمال باغ، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قلعه کهنه نوک، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قلعه کهنه کاریزدر، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی ینگی امام، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی قلعه کهنه تجری، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی قلعه کهنه چهارمست، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی تپه سردابه، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

68- نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی ملادره، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی تپه خم، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی قلعه کهنه آستی التگ، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی محوطه آستی التگ، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی تپه باباگل، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی قلعه کهنه گورن تیغ، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی امامزاده سلطان مصیب، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی سردابه بانی در، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی محوطه باستانی سنگو، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی دورد برج، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی،

نیک گفتار، احمد، 1387، گزارش ثبتی محوطه قاراقول، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی،

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه گبر نشین باغشجرد، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی،

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی محوطه چهار باغ، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه احمد اباد منگلی 1، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه احمد اباد منگلی 2، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه اسماعیل اباد منگلی 1، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه اسماعیل اباد منگلی 2، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه اسماعیل اباد منگلی 3، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی نوروز تپه، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی تپه سید آباد 1، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قلعه آقازاده 3، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی قلعه آقازاده 2، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، قلعه آقازاده 1، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی رباط راونیز، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی نانوی تپه، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی گو تپه، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی نقیمنگ اًستو، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

نیک گفتار، احمد، 1386، گزارش ثبتی کهنه بام، آرشیو واحد پژوهشی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.

1385/12/28    18731    تپه قمري    اسفراین   60
 1385/12/28    18734    امامزاده شازده زيد    اسفراین   61
 1385/12/28    18741    مقبره چهارتاقي توي    اسفراین   62
 1385/10/30    16973    محوطه توي 1    اسفراین   63
 1385/10/30    16972    تپه سارمران    اسفراین   64
 1385/10/30    16971    محوطه خاك چال    اسفراین   65
 1385/10/30    16974    محوطه توي ( 2 )    اسفراین   66
1380/09/05   4497   شهر تاريخي اسفراين   اسفراين   67
1380/12/25   5151   بقعه شاهزاده حمزه بن موسي   اسفراين   68
1381/05/08   5905   قلعه كهنه اردئين   اسفراين   69
1381/05/08   5906   آرامگاه شيخ احمد ذاكر گورپاني   اسفراين   70
1381/05/08   5907   محوطه تاريخي و فرهنگي گبر حصار   اسفراين   71
1381/05/08   5947   آرامگاه امامزاده كبير كوران   اسفراين   72
1381/05/08   5948   آرامگاه قديمي ادكان   اسفراين   73
1381/05/08   5949   تپه عمارت / امارت   اسفراين   74
1381/05/08   5950   آرامگاه شاهزاده محمد - باغشجرد   اسفراين   75
1381/05/08   5951   محوطه باستاني گبر حصار ايرج و فريمان   اسفراين   76
1381/07/07   6361   تپه چهل دختران ( 1 )   اسفراين   77

تاريخ ثبت   شماره ثبت   نام اثر   شهرستان   ردیف
 1386/10/26    20600    بقاياي قلعه کهنه کاريز در    اسفراین   1
 1387/05/02    23101    محوطه قبرستان گبرها    اسفراین   2
 1386/11/30    21102    بقاياي کافر قلعه    اسفراین   3
 1386/11/30    21097    تپه آقازاده  3    اسفراین   4
 1386/08/22    19979    محوطه چهار باغ    اسفراین   5
 1386/11/30    21094    امامزاده  سلطان مصيب     اسفراین   6
 1386/08/22    19987    محوطه کهنه بام    اسفراین   7
 1383/05/17    11052    مقبره بابا قدرت    اسفراین   8
 1386/11/30    21227    تپه گبر نشين    اسفراین   9
 1386/11/30    21230    تپه اسماعيل اباد منگلي 4    اسفراین   10
 1386/11/30    21096    تپه اسماعيل آباد منگلي 2    اسفراین   11
 1386/12/07    21324    تپه احمد آباد منگلي 1    اسفراین   12
 1386/11/30    21095    تپه قزلر قلعه جهان    اسفراین   13
 1386/11/30    21105    تپه بکرآباد    اسفراین   14
 1387/05/02    23100    محوطه سنگو    اسفراین   15
 1386/10/26    20606    تپه ينگي امام    اسفراین   16
 1386/08/22    19973    محوطه داشخانه    اسفراین   17
 1386/10/26    20605    تپه جمال باغ    اسفراین   18
 1386/10/26    20597    بقاياي قلعه کهنه نوک    اسفراین   19
 1386/11/30    21100    تپه نقيم    اسفراین   20
 1387/05/02    23099    گو تپه    اسفراین   21
 1387/05/02    23106    سردابه باني در    اسفراین   22
 1386/12/07    21309    تپه آقازاده  2    اسفراین   23
 1386/08/22    19975    محوطه قلعه کهنه جهان    اسفراین   24
 1387/05/02    23103    تپه قلعه کهنه چهارمست    اسفراین   25
 1386/10/26    20601    تپه سيد آباد 1    اسفراین   26
 1386/10/26    20598    تپه سيد آباد 2    اسفراین   27
 1386/11/30    21229    تپه اسماعيل آباد منگلي 3    اسفراین   28
 1386/12/07    21325    تپه احمدآباد2    اسفراین   29
 1386/11/30    21101    محوطه دورد برج    اسفراین   30
 1386/08/22    19981    تپه نوروز    اسفراین   31
 1386/08/22    19985    آب انبار صفي آباد    اسفراین   32
 1386/08/22    19982    محوطه اسماعيل آباد منگلي 1    اسفراین   33
 1386/11/30    21099    تپه گبر نشين    اسفراین   34
 1387/03/11    22777    بافت تاريخي روستاي روئين    اسفراین   35
 1386/10/26    20602    بقاياي قلعه کهنه نصرآباد    اسفراین   36
 1386/08/22    19978    تپه انجرلي 1    اسفراین   37
 1386/10/26    20599    بقاياي قلعه برج قليچ    اسفراین   38
 1387/05/02    23098    تپه قبر ليلي    اسفراین   39
 1386/08/22    19976    محوطه کلاته ملا عزيز    اسفراین   40
 1387/05/02    23105    محوطه سارمران    اسفراین   41
 1386/08/22    19983    محوطه فيروزيه     اسفراین   42
 1386/11/30    21111    بقاياي قزلر قلعه دهک    اسفراین   43
 1387/05/02    23102    محوطه ديوار سنگچين 1    اسفراین   44
 1386/11/30    21228    بقاياي قلعه سنگر    اسفراین   45
 1386/11/30    21225    تپه اردوگاه اردغاني    اسفراین   46
 1386/10/26    20604    تپه گبر اردغاني    اسفراین   47
 1386/11/30    21098    تپه کاريز    اسفراین   48
 1386/11/30    21226    تپه قلعه کسرق    اسفراین   49
 1386/08/22    19980    تپه انجرلي 2    اسفراین   50
 1387/05/02    23104    تپه ادکان    اسفراین   51
 1386/11/30    21104    تپه قلعه گبر زمان آباد    اسفراین   52
 1386/08/22    19974    تپه امامزاده عبدالله    اسفراین   53
 1386/08/22    19986    تپه انجرلي 5    اسفراین   54
 1386/08/22    19984    تپه انجرلي 4    اسفراین   55
 1386/08/22    19977    تپه انجرلي 3    اسفراین   56
 1386/11/30    21110    تپه قلعه کهنه زمان آباد    اسفراین   57
 1386/12/26    22205    امامزاده عبد الله    اسفراین   58
 1386/11/30    21103    بقاياي قلعه بيدواز    اسفراین   59