کشف تاس نرد در شهر تاریخی بلقیس

تاس نرد مکشوفه از شهر بلقیس

 

سکه ضرب اسفراین

سکه ارغون ضرب اسفراین

 

ادامه نوشته

گلدان سفالی گرد

گلدان سفالی

 

گلدان سفالی گرد

گلدان سفالی گرد

گلدان سفالی گرد

ادامه نوشته

شهر بلقیس کجاست؟

شهر بلقیس یکی از بزرگترین بناهای خشتی و گلی ایران است که در ۳ کیلومتری جنوب غرب شهر کنونی اسفراین قرار گرفته است که بالغ بر ۱۸۰ هکتار وسعت می‌باشد که از یک مجموعه آثار شامل بقایای ارگ و خندق پیرامون آن، شارستان شامل: برج و بارو، مقبره شیخ آذری، ویرانه‌های معروف به منار تپه (مسجد جامع)، کوره سفالگری، آب‌انبار، بازار، کاروانسرا، بنای معروف به یخدانها و یک گورستان وسیع در نزدیک دروازه شرقی تشکیل شده است. سالمترین و همچنین برجستهترین اثری که بر بقایای شهر بلقیس برجای مانده است ارگی است که دارای 29 برج به ارتفاع حدود 11 متر است و جزو بزرگترین قلعههای باستانی ایران می باشد که دارای سازه بزرگ خشتي و چينه اي است و دارای وسعتي حدود 51 هزار مترمربع است و همچنین در اطراف ارگ يك خندق وسيع وجود دارد كه نفوذ ناپذيري قلعه را دشوارتر میساخته است^[۱] از لحاظ قدمت استناد به متون تاریخی در قبل از اسلام‌آباد و شکوفا بوده و در سال ۳۱ هجری توسط مسلمانان فتح می‌شود و طبق یافته‌های باستان شناختی قدیمی ترین استقرار در این شهر تاریخی که تاکنون شناسایی شده مربوط به اواخردوره ساسانی – صدر اسلام است و زندگی در آن تا پایان دوره صفوی به طور مداوم جریان داشته است و بالاخره این شهردر اواخر دوران طهماسب دوم و ابتدای حکومت نادر یعنی در سال ۱۱۳۱ هـ. ق توسط افاغنه کاملاًویران و در هم کوبیده شد. به نحوی که جایگاه پیشین خود را از دست داد از این زمان کم‌کم اسم افسانه‌ای بلقیس بر روی خرابه‌های شهر قدیمی اسفراین گذاشته شد. به علت اهمیت ویژه باستانشناسی، شهر کهن و تاریخی بلقیس در سال 1388 به عنوان پایگاه میراث فرهنگی مورد تصویب قرار گرفت و با شماره ثبت 4497 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.^[۱][۲] ارگ بلقیس اسفراین را دومین بنای گلی ایران پس از ارگ بم میدانند که بر اساس اصول معماری ساسانی ساخته شده است و خشت و گل مهم ترین مصالح به کار رفته در آن میباشد.^[۳]

وجه تسمیه شهر بلقیس

مورخان و جغرافی دانان اسلامی از اسفندیار پسر گشتاسب به عنوان بنیان گذار این شهر نام برده‌اند. الحاکم مؤلف تاریخ نیشابور از تعلق خاطر قباد (کواذ) ساسانی به آن یاد کرده و نوشته که قباد اسفراین را «مهرجان» خطاب می کرده است. بیهقی نیز نام اسفراین را «اسپرآئین» خوانده و آن را مرکب از «اسپر» به معنای سپر و «آئین» به معنای راه و روش دانسته است. نام این شهر به صورت‌های سبراین (حدود العالم)، سفراین (تاریخ سیستان)، اسپراین (بیهقی)، اسپرایین (برهان قاطع)، و اسفرائین (ثعالبی، یتیمة الدهر، یاقوت و قزوینی) نیز آمده است. اما گویاترین و موثق ترین سند، که هیچگونه دخل و تصرفی در آن صورت نگرفته و زیر نظر حکومت مرکزی بوده و نام این شهر کهن را به مدت ۷۰۰ سال یعنی از زمان مغولان تا اواخر حکومت صفوی زنده داشته، سکه است.^[۴][۵]در مورد وجه تسمیه بلقیس و اسفراین بری اولین بار کلنل ییت در سفرنامه خود ازشهر بلقیس یاد کرده و می‌نویسد:‹‹... اینکه چطور نام شهر بلقیس که شنیدم به آن شهر سبا هم می¬گفتند به این محوطه اطلاق شده را نمی‌دانم. من هرگز نشنیده‌ام که بگویند ملکه سبا از خراسان آمده باشد. باوجود این، در بین ملت¬هایی که می¬شناسم ایرانیان زنده¬ترین تخیلات را دارند و حتی ممکن است این هم از خیالپردازی‌های آنها باشد.»^[۶]پی ام. سایکس یکی از افسران انگلیس در سال ۱۸۹۳ از منطقه اسفراین دیدن کرده، او اولین شخصی است که از شهربلقیس نقشه برداری کرده است او نیز در مورد نامگذاری شهر بلقیس چنین می‌نویسد: «شهر بلقیسنسبتاً نام جدیدی است که همواره به شهر اسفراین داده شده است و از آن در سفرنامه‌های اعراب هیچ یاد نشده است. این مکان با یافته‌های از سفالهای قرون میانه و تعدادی سکه تولید شده شناخته شده است».^[۷] اما دلیل دیگرنسبت دادن بلقیس به قلعه اسفراین که تا حدودی منطقی تر به نظر می‌رسد این است که این نام را جویندگان و قاچاقچیان عتیقه و اشیا تاریخی به دلیل گنجینه‌ها و دفینه‌های فراوانی که از این محل به دست آمده به آن داده‌اند.^[۸] به نظر می‌رسد این اسم گذاری‌ها در دوره قاجار در سراسر ایران رواج داشته و نام‌هایی مانند تخت کیکاووس، تخت سلیمان ، شهر دقیانوس، نقش رستم و... نمونه‌ای از این نام گذاری‌ها می‌باشد.

 

 

انواع گل سفال:

1.کائولن :
یکی از انواع مھم گل سرامیک که مورد استفاده زیادی دارد کائولن است . کائولن در کوره ھایی
با درجه حرارت بالا پخت می شود و در 1800 درجه ذوب می شود چسبندگی آن کم است و بر
ای اصلاح آن مواد دیگری به آن اضافه می کنند . بیشتر برای ساخت چینی مورد استفاده قرار
می گیرد .
2 . بال کلی :
بال کلی دارای دانه ھای بسیار ریز و آھن زیاد بوده و خاصیت چسبندگی آن نیز خیلی بیشتر
است نقطه ذوب پایین تری دارد و به دلیل اینکه مکمل کائولن است با آن مخلوط می شود .
رنگ این نوع گل خاکستری و در برخی موارد سفید است .
3 . گل نسوز :
این گل در مقابل حرارت دوام زیادی دارد و بعضی از انواع چسبناک و بعضی دیگر فاقد
چسبندگی است .
رنگ این گل پس از پختن قھوه ای تیره می شود .
این گل اگر با گل ھای دیگر مخلوط شود تکستچر خاصی به آنھا می دھد .
4 . گل استون ور
این نوع گل بین 1200 تا 1300 درجه پخته شده و رنگ پخته آن از خاکستری روشن تا قھوه ای
تیره تغییر می کند .
5 . گل معمولی
این نوع گل دارای مقدار زیادی آھن بوده و در حرارت 950 تا 1100 درجه پخته می شود .
علل مخلوط کردن گل ھا به دلایل زیر گل ھا را باھم مخلوط می کنیم :
1 . تغییر رنگ یا بافت
2 . تغییر میزان چسبندگی
3 . تغییر میزان انقباض
4 . تغییر درجه پخت
5 . تغییر به خاطر پذیرش لعاب
تابلوی سفالی نقش برجسته – طرح پازلتابلو ھای سفالی با نقوش برجسته در ابعاد مختلف
که بستگی به فضای کاری شما دارد قابل اجرا می باشد ھمچنین این تابلو ھا در طرح ھای
مختلفی از جمله گل پرنده درخت طرح ھای مدرن خاص و انتزاعی برای سلیقه ھای افراد
مختلف طراحی و اجرا می شوند .
یکی از زیباترین طرح ھایی که ھمیشه مورد استقبال ھمه مشتریان با ھر سلیقه ای قرار
گرفته است طرح پازلی در اجرای تابلو سفال بوده و ھست .
ھمانطور که می بینید این تابلو ھا مانند یک قالی برجسته در ھر فضایی قابل نصب ھستند و
به دلیل تنوع و تعداد بالای طرح ھایی که در آنھا اجرا می شود ھیچ گاه زیبایی خود را از دست
نداده و برای ھمیشه چشمگیر خواھند بود .

تاليفات احمد نیک گفتار

 

1- جغرافيايي تاريخي ارغيان ،مشهد، چاپ اول ،  انتشارات كيهان انديشه ، 1386

2- معرفي و شناسايي سكه هاي ضرب شده در شهر اسفراين،مشهد، چاپ اول ،  انتشارات راهیان سبز ، 1387

3- مختصری از پیشینه سکه های تاریخی ضرب شده درشهر های خراسان ،مشهد، چاپ اول ،  انتشارات راهیان سبز ، 1389

4- عجايب نهگانه ايران ،مشهد، چاپ اول ، انتشارات پيام انديشه ، 1390

5- عجايب نهگانه ايران (ویژه نوجوانان ) ، مشهد، چاپ اول ، انتشارات پيام انديشه ، 1391

6- شهر بلقیس ارگ بمی دیگر ، مشهد ، چاپ اول ، انتشارات داریوش ، 1393

7- شهر تاریخی بلقیس ، چاپ اول ، اداره کل میراث فرهنگی خراسان شمالی ، 1394

8- پژوهشی برسکه های شاه سلطان حسین بایقرا، چاپ اول ، انتشارات داریوش ، 1393

9- سیری بر جلوه های هنر و معماری درشهر تاریخی بلقیس ، چاپ اول ، اداره کل میراث فرهنگی خراسان شمالی و انشارات شکوفه سیب ،اسفراین، 1394